ExpressMap i Luzomania – wirtualny przewodnik po Lizbonie i okolicy cz. 6
Poniższy tekst stanowi część przewodnika mojego autorstwa, wydanego przez Express Map w roku 2010 i udostępniony jest dzięki uprzejmości Wydawnictwa.
Bazylika Estrela
W 1789 r. królowa Maria I Pobożna uroczyście otworzyła jedną z największych lizbońskich budowli sakralnych. Nie sprawiło to jej jednak szczególnej radości. W tym samym roku we Francji wybuchła rewolucja i inna Maria – Antonina – straciła głowę na szafocie.
Gdy Maria I Pobożna wstąpiła na tron, złożyła w 1760 r. uroczyste śluby, że w podzięce za narodziny męskiego potomka ufunduje w Lizbonie kościół. Obietnicy dotrzymała, kościół został wzniesiony, jednak syn José zmarł na ospę niedługo przed ukończeniem budowli.
Imponująca biała sylwetka kościoła wznosi się na wzgórzu. Zabytek ma cechy baroku oraz neoklasycyzmu. Pracami budowlanymi kierowała ta sama ekipa, która projektowała gigantyczny zespół pałacowo-klasztorny w Mafrze oraz pałac królewski w Queluz. Bazylika, jako pierwszy kościół na świecie zyskała wezwanie Przenajświętszego Serca Jezusa.
Wnętrze zostało wykończone kosztownymi różowymi, białymi i szarymi marmurami. Na uwagę zasługuje bogato zdobiony imperialny nagrobek fundatorki, królowej Marii I Pobożnej. Jako jedna z nielicznych przedstawicieli rodu Bragança nie jest pochowana w ich panteonie w klasztorze św. Wincentego. W pobliżu jej grobowca znajduje się kaplica z oryginalną szopką, 500 figur z korka oraz terakoty. Wykonał ją dla królowej Machado de Castro, autor innych sławnych dzieł z tego czasu, np. pomnika króla Józefa I na Praça do Comércio.
Pełna nazwa tego sakralnego obiektu brzmi: Real Basílica e Convento do Santíssimo Coração de Jesus (Królewska Bazylika i Klasztor Najświętszego Serca Jezusa). Ciekawostką jest fakt, iż jest to pierwszy kościół na świecie wzniesiony pod takim wezwaniem.
Ogród Estrela
Naprzeciwko głównego wejścia do bazyliki w 1852 r. założono ogród w stylu angielskim – Jardim da Estrela, rzadziej nazywany również Jardim Guerra Junqueiro.
Do tej pory jest to ulubiony park lizbończyków. Posiada wiele ciekawych okazów botanicznych, kaskady wodne, sztuczną grotę oraz kawiarnię położoną przy stawie. Po ogrodzie przechadzają się kaczki, gęsi, łabędzie, zamieszkują tu też papugi. W centralnej części ogrodu stoi pawilon wykonany z kutego żelaza, w którym latem odbywają się koncerty. Pawilon został skonstruowany w 1884 r. i 50 lat później przeniesiony do ogrodu z Avenida da Liberdade. W połowie XIX w. atrakcją był żywy lew, mieszkający w klatce na terenie parku. Stał się pupilem bywalców ogrodu, nazywany był „Lwem z Estreli”.
W północnym krańcu ogrodu można zwiedzić założony w 1717 r. Cmentarz Angielski (Cemitério Inglês). Pochowany jest na nim m.in. Henry Fielding, autor „Toma Jonesa”.
adres: Largo da Estrela
dojazd autobusem: 709, 713, 720, 738, 773
dojazd tramwajem: 25, 28; Metro: Linia Żółta (Rato)
dojazd metrem: Linia Żółta (Amarela), stacja Rato
Maria I Pobożna lub Szalona
Życie królowej Marii I ( 1774–1816) obfitowało w wiele trudnych chwil. Jako następczyni tronu, poślubiła brata swojego ojca. Miało to gwarantować umocnienie się dynastii Bragança na tronie.
Jedną z pierwszych decyzji po wstąpieniu na tron tej pierwszej panującej kobiety w Portugalii, było pozbawienie markiza de Pombal, faworyta jej ojca i ówczesnego kanclerza królestwa, wszelkich funkcji i przywilejów. Zabroniła również markizowi zbliżać się do siebie na odległość bliższą niż 20 mil.
Pięcioro z jej sześciu urodzonych synów zmarło, z czego trzech tuż po porodzie. W niewielkim odstępie czasu, zmarł jej mąż, wspomniany już syn pierworodny i córka. Objawy choroby psychicznej zdarzały się już wcześniej w jej rodzinie. Jej dziadek – Filip V (1683 – 1746 r.) król Hiszpanii, cierpiał na występujące na przemian ataki furii i melancholii. Jego synowi z kolei – Ferdynandowi VI (1713 – 1759 r.), zdarzało się np. mylić dzień z nocą, zmuszając do takiego funkcjonowania również cały dwór. Po śmierci swojej żony, przez cały rok nie zmienił ubrania, w nocy snując się po pałacowym ogrodzie w nocnej koszuli.
W ogromną depresję portugalską królową wpędziła również śmierć francuskiej pary królewskiej, straconej na szafocie w czasie Rewolucji Francuskiej (1793 r.). Egzekucja była wydarzeniem bez precedensu – po raz pierwszy zgładzono „pomazańca bożego”. Królowa udzieliła wtedy schronienia wielu francuskim arystokratom, uciekającym ze swojego kraju przed rewolucją.
Przez całe życie rozchwiana psychicznie, rozpaczająca po przedwczesnej śmierci najbliższych i pozostająca pod ogromnym wpływem swoich spowiedników, wciąż dawała dowody niestabilności emocjonalnej. Gdy złodziej zbezcześcił hostię w jednym z kościołów, zarządziła powszechną siedmiodniową żałobę i procesje na ulicach Lizbony. Te i podobne zdarzenia spowodowały, że sprawy państwa zostały oddane w ręce jej syna João VI (1767 – 1826 r.). To on od 1792 r. jako regent zarządzał de facto imperium. Swoją matkę umieścił w pałacu w Queluz.
Mimo choroby i nieszczęść, które ją spotkały, królowa Maria zrobiła wiele dobrego dla swojego kraju. Założyła m.in. pierwszą publiczną bibliotekę w Portugalii, jej dziełem jest też Akademia Sztuk Pięknych i Akademia Nauk. Założyła również, istniejącą do dzisiaj organizację Casa Pia, mającą na celu pomaganie dzieciom. Doprowadziła do pozytywnego bilansu w handlu z Anglią, nawiązała kontakty handlowe z Rosją.
Aby nie wpaść w ręce napoleońskich wojsk, które zawojowując prawie że całą Europę, przekroczyły również granice Portugalii, wraz z całą rodziną i dworem w 1807 r. przeniosła się do królewskiej kolonii w Brazylii (na statek wprowadzona została siłą), gdzie jako królowa Zjednoczonego Królestwa Portugalii, Brazylii i Algarve dokonała swojego żywota. To właśnie w Brazylii, w której spędziła swoje ostatnie 9 lat życia i w której jej choroba psychiczna nasiliła się, nadano jej przydomek „Szalona” (Loucura).
Bazylika Estrela (Basilica Estrela)
adres: Praça da Estrela
telefon: +351-21-3960915
dni i godz. otwarcia: bazylika: 8.00–12.30, 15.00–19.30; ogród: 7.00–24.00
opłata za wstęp: wstęp wolny
dojazd tramwajem: 25, 28 (Estrela)
dojazd autobusem: 709, 713, 720, 738, 773 (Estrela)
lokale gastronomiczne w okolicy: restauracja Tasca da Esquina, Rua Domingos Sequeira 44c; kawiarnia Papa seco, Avenida Álvaro Cabral 88; restauracja Spianata, Travessa de Santa Quitéria 38; restauracja Hokkaido, Rua Saraiva de Carvalho 184a
inne informacje: informacje o koncertach odbywających się w bazylice można uzyskać w płatnym informatorze Time Out lub w punktach informacji turystycznej
Akwedukt
Budowie towarzyszyły ciągłe niesnaski pomiędzy inżynierami a królewskimi urzędnikami. Mimo tego efekt prac, nowatorskich jak na owe czasy, nazywany jest „majstersztykiem w dziedzinie barokowej inżynierii hydraulicznej”.
Budowę Akweduktu zlecił w 1731 r. król Jan V (1706–1750). Rozpoczął ją włoski architekt, Antonio Canevari (1681–1764), zastąpiony potem przez grupę portugalskich inżynierów. Cały czas trwał spór pomiędzy królewskimi doradcami a inżynierami dotyczący szczegółów rozwiązań inżynieryjnych. Akwedukt oddano do użytku w 1748 r. Był wówczas największą tego typu budowlą na świecie: ma ponad 18 km długości, 109 łuków, z czego 35 wysokich na 65 m i szerokich na 28 m. Jako jedna z nielicznych lizbońskich budowli, przetrwał trzęsienie ziemi w 1755 r.
W 1880 r. dobudowano wspomagającą system przepompownię. Do 1844 r. obiekt był otwarty dla spacerowiczów. Zdecydowano się go jednak zamknąć ze względu na ponurą sławę, jaką zyskał dzięki grasującemu na jego terenie mordercy, Diogo Alvesowi (więcej informacji na ten temat tutaj). Akwedukt służył Lizbonie do 1967 r. Znalazł się w Księdze Rekordów Guinnessa, jako budowla z największym kamiennym łukiem na świecie.
Dzisiaj za największą atrakcję uchodzi odcinek przebiegający doliną Alcântara. To właśnie tutaj konstrukcja Akweduktu wsparta jest na 14 ogromnych, wzniesionych w gotyckim stylu łukach. Tę najbardziej malowniczą część obiektu otwarto dla zwiedzających po gruntownym remoncie, który pochłonął wiele kosztów i sił.
Proponowana przez muzeum trasa (na razie zamknięta do restauracji – ma być ponownie otwarta od 15.09.2014 r.) odtwarza drogę, którą dwór królewski przemierzał w XVIII w. z pałacu w Mafrze do pałacu w Queluz. Droga wiedzie z Caneças w dolinie Alcântara, gdzie znajdują się źródła wody, aż do rezerwuaru Mãe de Água w Amoreiras, gdzie obecnie mieści się część Muzeum Wody (patrz też: Park Príncipe Real, Rezerwuar wodny Mãe de Água).
Pod wspólną nazwą Muzeum Wody (Museu da Água), zebrane są cztery obiekty, rozrzucone po całym mieście, czynne od wtorku do soboty w godz. 10.00 – 17.30, cena biletu 2€, bilet zniżkowy 1€, dzieci do lat 12 wstęp wolny
1. Estação Elevatória a Vapor dos Barbadinhos
adres: Rua do Alviela, 12
metro: Linia Niebieska (Santa Apolónia)
autobus: 735/706/794 (Santa Apolónia)
2. Aqueduto das Águas Livres
adres: Travessia do Vale de Alcântara – Calçada da Quintinha, nº 6 (Campolide)
autobus: 712/758
3. Reservatório da Mãe d`Água das Amoreiras
adres: Praça das Amoreiras, nº 10
autobus: 758
metro: Linia Żółta (Rato)
4. Reservatório da Patriarcal (na Príncipe Real)
adres: Jardim do Príncipe Real
autobus: 758
metro: Linia Żółta (Rato)
Diogo Alves
Większość zabytków posiada swoje legendy i bohaterów. Lizboński Akwedukt może się poszczycić najmroczniejszą chyba historią i bohaterem rodem z powieści o Sherlocku Holmesie.
Mieszkający w Lizbonie Hiszpan Diogo Alves wszedł w posiadanie klucza, którym zamykano wejście na Akwedukt. Nocą rabował przechodniów, zabijał i zrzucał ich ciała z Akweduktu w dolinę Alcântara. Początkowo sądzono, że są to samobójcy. Jednak kiedy w 1837 r. odnotowano 87 takich śmiertelnych przypadków, rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę śledztwo, w czasie którego okazało się, że były to zabójstwa na tle rabunkowym. Sprawcę złapano, osądzono i w 1841 r. skazano na śmierć.
Naukowcy starali się dociec, co popychało Alvesa do popełniania takiej ilości zbrodni. W tym celu odcięto skazanemu głowę i przekazano ją do badań. Zakonserwowana głowa znajduje się do dzisiaj w zbiorach Muzeum Medycyny w Lizbonie.
Muzeum Medycyny (Museu da Medicina)
adres: Avenida Professor Egas Moniz
telefon: +351-21-7985153
strona internetowa: www.museudemedicina.fm.ul.pt