ExpressMap i Luzomania – wirtualny przewodnik po Lizbonie i okolicy cz. 5
Poniższy tekst stanowi część przewodnika mojego autorstwa, wydanego przez Express Map w roku 2010 i udostępniony jest dzięki uprzejmości Wydawnictwa.
Kościół św. Rocha
Przechodząc przez mały plac, raczej nie zwrócilibyśmy uwagi na ten kościół. Skromna elewacja nie zapowiada ogromnego bogactwa, które zostało zgromadzone we wnętrzu.
foto: www.planetware.com
W 1505 r. pasażerowie jednego ze statków przywlekli z Włoch dżumę. Poza murami miasta założono prowizoryczny cmentarz dla ofiar – w miejscu, gdzie obecnie znajduje się Largo Trindade Coelho. Wkrótce sprowadzono również z Włoch relikwie św. Rocha, patrona chorych na dżumę, które umieszczono w małej kapliczce przy cmentarzu.
W 1553 r. miejsce to, z nadania królewskiego, objął rosnący w siłę zakon Jezuitów. Od tego momentu rozpoczęła się budowa nowego kościoła, głównej siedziby zakonu w Portugalii. Był on jednym z pierwszych tego typu na świecie, wzorowanym na kościele Il Gesù w Rzymie. Stał się równocześnie wzorem dla wszystkich pozostałych, budowanych potem w całym imperium portugalskim. Jego architektem był Włoch Filippo Terzi, który zaprojektował również kościół São Vicente de Fora.
Z zewnątrz kościół nie przyciąga bogatą ornamentyką i często omijany jest przez turystów. Niesłusznie, gdyż wnętrza kryją w sobie jedne z największych bogactw sakralnych, jakie obecnie są w posiadaniu Portugalii …
Świątynia jest przykładem na to, jak wyglądały wnętrza kościołów przed trzęsieniem ziemi w 1755 r. Rzadko ma się okazję zobaczyć całe ściany wyłożone błękitnym lub różowym marmurem, a także wyjątkowe dzieła kowalskie: misternie kute kraty i świeczniki. Przy głównym ołtarzu dość makabryczne wrażenie wywierają rozłożone niczym na wystawie sklepowej relikwie. Po jego prawej stronie można zobaczyć kości, czaszki, palce i inne części ciała świętych męczennic, a po lewej – świętych męczenników.
Kościół posiada osiem głównych kaplic oraz pięć bocznych ołtarzy – każdy zasługuje na uwagę. Zaraz przy wejściu, w pomieszczeniu pod chórem, warto rzucić okiem na ozdobny panel z tzw. „diamentowymi azulejos”.
Trzecia kaplica po prawej stronie poświęcona jest patronowi kościoła, św. Rochowi. Uwagę przyciągają przepiękne drewniane zdobienia pokryte płatkami złota (technika talha dourada), wysoka na 140 cm figura świętego oraz panele azulejos z końca XVII w. W noszącej cechy włoskiego baroku kaplicy pod wezwaniem Matki Bolesnej, trzeciej po lewej stronie, znajduje się m.in. XVII – wieczna pieta.
Kaplica św. Jana Chrzciciela (Capela de São João Baptista, ostatnia po lewej) jest niewątpliwie największą atrakcją kościoła. To jeszcze jeden przykład na niebywałe bogactwo, płynące z brazylijskiej kolonii do Portugalii w XVIII w. Umożliwiło ono zrealizowanie kaprysu królewskiego, bez potrzeby liczenia się z kosztami. Panujący wtedy król Jan V (1706–1750) zażyczył sobie uczcić w specjalny sposób swojego patrona i równocześnie wyrazić wdzięczność za obdarzenie biskupa Lizbony godnością patriarchy. Zamówił w Rzymie kaplicę, która została tam wykonana prawie że w całości przez dwóch artystów: Luigi Vanvitelli and Nicola Salvi (1742–1747).
https://www.youtube.com/watch?v=fDyoX2POsxs
W pracach brały udział setki rzemieślników różnych specjalności. W maju 1747 r. kaplica została prowizorycznie zmontowana w Watykanie – tak, aby papież mógł ją zobaczyć i pobłogosławić. Jesienią rozmontowana i zapakowana płynęła już na trzech statkach do Lizbony. Tutaj umieszczono ją w kościele św. Rocha. Dodano wtedy unikalne dekoracje wykonane techniką mozaiki: cztery obrazy opowiadające o życiu św. Jana Chrzciciela. Kawałeczki ceramiki wielkości kilku milimetrów dają złudzenie obrazu namalowanego farbami.
Wśród materiałów użytych do konstrukcji tej unikalnej kaplicy znajdowały się także agaty, kość słoniowa, lazuryt, najdroższe i najrzadsze marmury, porfir oraz alabaster. Do ozdobienia ołtarza użyto rzadkich, szlachetnych gatunków drewna z Brazylii.
Za kaplicą św. Jana Chrzciciela jest wejście do zakrystii, w której wyeksponowano obrazy opowiadające historię życia portugalskiego świętego, Franciszka Ksawerego. W XVI w. jako pierwszy misjonarz chrześcijański rozpoczął krzewienie wiary katolickiej w Japonii oraz w innych krajach Azji.
Map from PlanetWare.com
Warto wstąpić do Muzeum Sztuki Sakralnej św. Rocha. Mieści się ono przy kościele, w budynku instytucji charytatywnej Santa Casa da Misericórdia. Posiada jeden z najlepszych w Europie zbiorów XVII-wiecznej włoskiej sztuki sakralnej. Ciekawe są zwłaszcza: bogata kolekcja wyszywanych ornatów, duży zbiór srebrnych wyrobów z epoki baroku, a także XVI-wieczna kolekcja relikwiarzy. W posiadaniu muzeum jest także polonicum – figurka polskiego świętego, Stanisława Kostki.
Kościół św. Rocha (Igreja São Roque), Muzeum Sztuki Sakralnej św. Rocha (Museu de Arte Sacra de São Roque)
adres: Largo Trindade Coelho
telefon: +351-21-3235000
str. internetowa: http://www.museu-saoroque.com
dni i godz. otwarcia muzeum: IV – IX: wt.14.00 – 19.00, śr.-nd. 10.00 – 19.00 (oprócz pt., kiedy jest czynne do 20.00)
X – III: wt. 14.00 – 18.00, śr.-nd. 10.00- 18.00
nieczynne: 1 stycznia, Niedziela Wielkanocna, 1 Maja, 25.XII
opłata za wstęp: muzeum: 2,50 € (1 €), bilet dla rodziny wielodzietnej (3 lub więcej dzieci): 5€, dla posiadaczy karty Lisbon Card 1€,
bezpłatny wstęp: niedziela do godz. 14.00, dzieci do lat 14, osoby dorosłe powyżej 65 r.ż.
dojazd tramwajem: 28E (Pç. Luis Camões) i Elevador da Glória
dojazd autobusem 758, 790 (Pç. Luis Camões)
metro: Baixa-Chiado (Linia Niebieska i Zielona)
lokale gastronomiczne w okolicy: restauracja Casa da Comida na terenie muzeum; restauracja Papa da Açorda, Rua da Atalaia 57/59; restauracja Adega de São Roque, Rua da Misericórdia 120 ; restauracja Antigo de 1 Maio, Rua da Atalaia 8; restauracja Cervejaria da Trindade, Rua Nova da Trindade 20c
Na muzealnym krużganku organizowane są okazjonalnie koncerty muzyczne – aktualny program na stronie internetowej muzeum
Bar Pavilhão Chines
Przykład na to, co może zdziałać połączenie niczym niepohamowanej wyobraźni z pasją podróżnika i kolekcjonera. Wbrew pozorom, to nie muzeum, lecz bar, a pomimo nazwy nie ma tam nic pochodzącego z Chin.
W 1901 r. otwarto tu luksusowe delikatesy, które wyróżniały się bogatym secesyjnym wystrojem i uprzejmą, kompetentną obsługą. Wtedy ten przybytek dobrego smaku zajmował tylko jedno pomieszczenie. W 1986 r. sklep, pozostając przy starej nazwie Pavilhão Chines, zupełnie zmienił profil działalności. Jego właściciel, Luís Pinto Coelho, przedsiębiorca i kolekcjoner-pasjonat w jednej osobie, postanowił zrealizować swoje marzenie i stworzyć w tym miejscu bar. To, co udało mu się wyczarować, można nazwać raczej sporą, bo mieszczącą się w pięciu dużych pokojach stałą wystawą.
Od podłogi po sufit sale zabudowane są podświetlonymi gablotkami, w których ułożono przedziwne kolekcje. Coelho zaczął je zbierać, będąc jeszcze dzieckiem. Obok siebie stoją tysiące ołowianych żołnierzyków z różnych epok, modele samochodów, okrętów i kolejek, przedziwne lalki, maski, mosiężne tygrysy, zabytkowe i współczesne nocniki, srebrne naczynia, setki ozdobnych kubków. Wśród tego eklektycznego zbioru osobliwości znajdują się także figurki autorstwa znanego portugalskiego artysty, Bordalo Pinheiro (patrz: Muzeum Rafaela Bordalo Pinheiro). Menu z setką różnych drinków to książka – prawdziwe dzieło sztuki edytorskiej. Ozdabiają ją pikantne ilustracje w stylu starych angielskich klubów i francuskich kabaretów z czasów fin de siècle.
W okupowanej przez fanów piłki nożnej sali z telewizorem można usiąść w wygodnym fotelu pod kolekcją żołnierskich nakryć głowy – np. pod czapką polskiego lub niemieckiego generała. Jeśli ktoś woli, może zająć miejsce pod socrealistycznym portretem Lenina i Stalina.
W sali z bilardem, również wypełnionej szalonymi kolekcjami, znajduje się drugi bar. Tutaj można także palić. Muzyka z lat 70. i 80., kelnerzy niczym z angielskich pubów minionej epoki… Dzięki przesiadującym tu turystom z całego świata, Pavilhão Chines to prawdziwa wieża Babel. Bar został też opisany we wszystkich największych czasopismach. Trudno się dziwić, bo drugiego takiego miejsca nie ma na całym świecie.
Wszystkie zdjęcia pochodzą ze strony internetowej http://barpavilhaochines.blogspot.com
Chiński Pawilon (Pavilhão Chines)
adres: Rua Dom Pedro V 89
telefon: +351-21-3424729
dni i godz. otwarcia: wt.–sb. 18.00–2.00, nd. 21.00–2.00
dojazd metrem: linia żółta/amarela (Rato) dojazd autobusem: 202 (Principe Real), 758 (Principe Real, 773 (Principe Real) 706 (Rato), 709 (Rato), 713 (Rato)