ExpressMap i Luzomania – wirtualny przewodnik po Lizbonie i okolicy, cz. 11 – Costa Azul
Poniższy tekst stanowi część przewodnika mojego autorstwa, wydanego przez Express Map w roku 2010 i udostępniony jest dzięki uprzejmości Wydawnictwa.
Costa Azul
Malowniczy półwysep Tróia z ruinami rzymskiej osady, możliwość obserwacji delfinów w zatoce, niezwykłe krajobrazy Narodowego Parku Arrábida – wszystko to sprawia, że z pewnością warto zatrzymać się tu na dłużej.
Rozpościerające się 30 km na południe od Lizbony Błękitne Wybrzeże powoli zaczyna zajmować należne mu miejsce w rankingu turystycznych atrakcji. Zatoka, nad którą leży główne miasto regionu – Setúbal, została przyjęta do ekskluzywnego klubu Najpiękniejszych Zatok Świata (The most Beautiful Bays in The World). Doceniono w ten sposób atrakcyjność jej położenia w estuarium rzeki Sad, bliskość półwyspu Tróia, bogactwo flory i fauny.
Jedną tutejszych atrakcji jest możliwość obserwacji delfinów butelkonosych w ich naturalnym środowisku. Wycieczki statkiem, organizowane przez wyspecjalizowane firmy, zdobywają coraz większą popularność wśród turystów. Dorzecze rzeki Sad i wody Oceanu obfitują w ryby. Już starożytni Rzymianie założyli w tej okolicy „fabryki” produkujące masowo solone ryby oraz garum – jedną z najbardziej pożądanych wówczas przypraw. Ta pikantno – słona pasta rybna przynosiła wytwórcom wysokie dochody.
Okolice Setúbal to prawdziwy raj dla smakoszy. Są tu doskonałe restauracje z owocami morza, wytwórnie nieznanych w Europie, bo wytwarzanych jedynie na potrzeby lokalnego rynku doskonałych serów, czy wreszcie wyborne wina, ze słodkim Moscatel de Setúbal.
Okoliczne miejscowości położone są na terenie Parku Naturalnego Arrábida, który obejmuje obszar ponad 10 tys. ha. Rozciąga się pomiędzy miejscowościami Setúbal, Sesimbra i Palmela a Oceanem. Podróżując lokalnymi drogami N10 i N379, można zwiedzić winnice czy spróbować doskonałych lokalnych smakołyków.
W parku zachowała się pamiątka po starożytnych Rzymianach: 300-metrowy odcinek brukowanej drogi (Estrada Romana). Znajduje się koło miejscowości Grelhal (droga N10) i stanowi przedłużenie Rua da Alforrobeira. Już 2 tys. lat temu Estrada Romana łączyła Lizbonę z Setúbal i biegła dalej przez Évorę (#o) do leżącej obecnie w Hiszpanii Meridy.
Bezpośrednio nad oceanem leży Łańcuch Górski Arrábida (Sierra da Arrábida). Wznoszące się na wysokość 500 m nad poziomem oceanu niewielkie granitowe góry w całości pokryte są małymi drzewami i krzewami. W niektórych miejscach morskiego brzegu skarpa wznosi się na wysokość 300 m – jest najwyższą spośród wszystkich skarp Europy kontynentalnej. Okolica jest idealna na długie spacery, połączone z obserwacją ptactwa oraz zamieszkujących ją żbików, borsuków i lisów.
Setúbal
Informacja turystyczna:
Casa da Baía – Centro de Promoção Turística
Avenida Luísa Todi, 486
2901 Setúbal
Tel.: 265 545 010
Posto Municipal de Turismo – Azeitão
Praça da República, 47
2925-585 Vila Nogueira de Azeitão
Tel.: 212 180 729
Entidade Regional de Turismo – Lisboa e Vale do Tejo
Travessa Frei Gaspar, 10
2900-388 Setúbal
Tel.: 265 539 135
deleg.setubal@turismolisboavaledotejo.pt www.turismolisboavaledotejo.pt
Obserwacje delfinów w zatoce: Vertigem Azul, rua Praia da Saúde 11 Loja d, Setubal, tel. +351-265-238000, www.vertigemazul.com, codz. 9.30 i 14.30, musi się zebrać min. 8 os., 30 € (20 €)
Setúbal jest trzecim co do wielkości portem Portugalii, miastem przemysłowym i częściowo „sypialnią” Lizbony. Po trzęsieniu ziemi w 1755 r. utracił większość interesujących zabytków. Można jednak wybrać się do jego centrum, by zobaczyć kościół Jezusa. Hans Christian Andersen nazwał go „jednym z najpiękniejszych małych kościółków, jakie kiedykolwiek widział”. Przebudowę tej gotyckiej świątyni zaprojektował w 1494 r. jeden z późniejszych architektów klasztoru Hieronimitów w Belém, Diogo de Boitaca. Prawdopodobnie jest to pierwszy budynek w Portugalii, który posiada elementy stylu manuelińskiego. Oprócz manuelińskiego portalu, uroku dodają mu również oryginalne kolumny wykonane z plamistej skały okruchowej występującej w pobliskich górach Arrábida.
„Jesus Convent 2„. Licenciado sob CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.
Kościół Jezusa (Igreja de Jesus)
Praça Miguel Bombarda, Setúbal
Dni i godziny otwarcia wt.–nd. 9.00–12.00, 12.00–14.00
W Domu Bożego Ciała swoją siedzibę miał kiedyś cech rybaków. Jeszcze w XIX w. w Setúbal produkowało się tysiące konserw – miasto posiadało bardzo silnie rozwinięty przemysł przetwórstwa rybnego. Obecnie w pięknie odnowionych wnętrzach mieści się małe muzeum z ciekawymi eksponatami związanymi z pracą na morzu. Jak wyglądały rybne manufaktury starożytnych Rzymian, można przekonać się nieopodal, w informacji turystycznej znajdującej się przy ogrodzie Quebedo. Przeszklona podłoga odsłania ruiny takiej manufaktury wraz z fragmentami dużych pojemników na solone ryby.
Dom Bożego Ciała (Casa do Corpo Santo)
Travessa Corpo Santo 7, Setúbal
Tel.: +351-265-534222
Dni i godziny otwarcia wt.–sb. 9.00–12.00, 14.00–17.30
Ceny wstęp wolny
W dawnej fabryce konserw mieści się Muzeum Pracy Michela Giacometti. Zostało założone przez korsykańskiego etnologa Michela Giacomettiego (1929–1990). Zgromadzono tu ciekawą kolekcję nut, instrumentów muzycznych oraz różnorakich narzędzi służących do pracy na morzu i na lądzie, np. przy obróbce korka.
Z położonego w zachodniej części miasta XVI-wiecznego Zamku Św. Filipa (Castelo São Felipe) rozpościera się doskonały widok na estuarium rzeki Sad, półwysep Tróia oraz obronny zamek w miejscowości Palmela. W zamku działa hotel sieci Pousadas de Portugal, jednak bar i część murów obronnych jest ogólnie dostępna.
Muzeum Pracy Michela Giacometti (Museu do Trabalho Michel Giacometti)
Largo Defensores da República
Tel.: +351-265-537880
Dni i godziny otwarcia wt.–pt., nd. 9.30–18.00, sb 14.00 – 18.00 (1.VI – 15.IX) ; 16.IX – 31.V:sb 20.00 – 24.00
Ceny 1,15 €, dzieci do lat 16 i dorośli pow. 65 lat – wstęp wolny
Największą atrakcją półwyspu jest osada Cetobriga. Od I w n.e. mieszkali tu Rzymianie. Pozostały po nich ruiny domostw, opuszczonych w popłochu przed dużą falą przypływową, która prawdopodobnie zniszczyła miejscowość w V w n.e. Ruiny rzymskiej osady dostrzec można nie tylko na lądzie, lecz także w przybrzeżnych wodach.
Oprócz rzymskich ruin, Tróia oferuje kilkanaście kilometrów plaży z białym, drobnym piaskiem. Niestety już za czasów Salazara rozpoczęto tutaj budowę wysokich budynków hotelowych, które na szczęście częściowo niedawno wyburzono. W ich miejsce postawiono inny, nowoczesny kompleks kompleks mieszkalno-wypoczynkowy Tróia Resort (więcej informacji w linku).
Dojazd promem z portu w Setúbal: http://www.atlanticferries.pt/en/index.aspx
Pole golfowe Tróia Golf: Carvahal-Grândola, tel. +351-265-494315, www.troiagolf.com
Portinho da Arrábida
Portinho da Arrábida to malownicza osada z czystą lazurową wodą i piękną, małą plażą. Uformowana w kształcie półksiężyca, z wysokimi skałami osłaniającymi ją przed podmuchami wiatru, znana jest z restauracji oferujących doskonałe dania z owocami morza. Znajduje się tu również XVII-wieczny fort.
Wyjątkowo czyste wody oddalonej o 2 km plaży Galapós upodobali sobie fani nurkowania. Na przełomie lata i jesieni odbywa się tutaj Festróia – Międzynarodowy Festiwal Filmowy Tróia, który zdobywa coraz większe uznanie.
Centro de Mergulho do Portinho da Arrábida: Casa n.5 Caixa Postal n.7, +351-212-183656, www.portinhodivers.com – kursy nurkowania, wypożyczalnia sprzętu nurkowego, obserwacje delfinów
Około 5 km od Portinho da Arrábida znajduje się rozległy klasztor Franciszkanów – Convento da Arrábida. Wysoko położone białe budynki toną w bujnej zieleni. Widok na ocean, który roztacza się z klasztoru, zapiera dech w piersiach. Obecnie gmach znajduje się pod zarządem Fundacji Oriente, będącej również właścicielem Muzeum Orientu w Lizbonie.Aby zwiedzić klasztor najlepiej skontaktować się wcześniej telefonicznie – więcej informacji na ten temat znajdziecie tutaj.
Niegdyś ważną gałęzią lokalnego przemysłu były również saliny, czyli miejsca, w których produkowało się sól poprzez odparowanie jej z morskiej wody. Niektóre z nich funkcjonują do dziś, jak np. Salinas do Brito w Alcochete, czy Salinas do Sado w rozlewiskach rzeki Sado. W tej okolicy wciąż można spotkać poletka, na których uprawia się ryż – ważny składnik regionalnej kuchni.
Quinta do Anjo leży około 3 km na zachód od Palmeli (tutaj więcej informacji o Palmeli i regionie), przy drodze N379. Wytwarza się tu doskonały ser queijo de Azeitão. Produkowane tradycyjną metodą sery pana Isidora Antunes Matos Fortuna, należą do najlepszych i najdroższych na świecie. Raz do roku urządzany tu jest Festiwal Sera, Chleba i Wina.
Na terenie gminy odnaleziono skalne jaskinie (Grutas da Quinta do Anjo) wykorzystywane 5 tys. lat temu jako miejsce pochówku.
Vila Fresca de Azeitão
W Vila Fresca de Azeitão znajduje się Quinta Bacalhoa – przepiękny dwór i ogrody z przełomu XV i XVI w. Mieszkała tu rodzina de Alburquerque, posiadająca w owym czasie również Casa dos Bicos (#o) w Lizbonie. Obecnie właścicielką rezydencji jest Amerykanka, Orlena Scoville. Zwiedzającym udostępniono renesansowy ogród z aleją cytrusowych drzew, jeziorem i XVI-wiecznymi panelami azulejos.
Dwa kilometry na północny zachód od Quinta Bacalhoa leży Vila Nogueira de Azeitão. Główną atrakcją tego małego miasteczka są winnice José Marii da Fonseca, gdzie produkuje się wyśmienite trunki ze słodkim Moscatelem na czele (zobacz – wirtualna wizyta w winnicy). Mieści się tu także inna znana winnica, Bacalhôa Vinhos de Portugal. Przy okazji odwiedzin warto spróbować najbardziej znanego regionalnego ciasta, torta de Azeitão. Serwuje je m.in. Pastelaria Cego (Rua José Augusto Coelho 150).
Przylądek Espichel
W średniowieczu jeden z tutejszych wieśniaków ujrzał Maryję jadącą na grzbiecie muła. Odcisk kopyta zwierzęcia do dzisiaj zachował się na jednej ze skał za kościołem. Okazał się śladem jak najbardziej prawdziwym – tyle że dinozaura z epoki jurajskiej…
Już w XIII w. do tego urokliwego zakątka przybywali pielgrzymi. W XVII w. wybudowano tu niewielki kościół w stylu barokowym. Po jego obu stronach stoją dwa ciągi prostych budynków, zwanych hospedarias. Służyły jako noclegownie dla licznych pielgrzymów. Obecnie zupełnie opuszczone, tworzą malowniczy prostokątny plac (Terreiro no Cabo Espichel), zakończony kamiennym krzyżem.
Do budynku hospedarias przylega Casa da Ópera, obecnie w ruinie. Sala została wybudowana w 1770 r. na polecenie rodziny królewskiej, uczestniczącej zresztą regularnie w procesjach ku czci Matki Boskiej. Odbywały się w niej różnego rodzaju koncerty i przedstawienia, zarówno ku uciesze pielgrzymów, jak i królewskich gości.
Na placu za kościołem znajduje się malutka pustelnia – Ermida da Memória. Zwieńczona jest dziwną kopułą, której kształt przypomina nieco cebulę. Plac urywa się nagle i dalej jest już tylko strome, niczym niezabezpieczone urwisko. W mgliste dni miejsce to staje się tajemnicze i pełne grozy – nie widać bowiem oceanu, słychać jedynie odgłos rozbijających się kilkaset metrów niżej silnych fal. Ok. 300m od sanktuarium odnaleźć można jeszcze fragmenty 2,5-kilometrowego akweduktu, który doprowadzał tutaj wodę.
Niesamowitą atmosferę przylądka docenił m.in. Wim Wenders, który nakręcił tu niektóre sceny „Lisbon Story”. Z kolei Raul Ruiz realizował tu film „Wyspa Skarbów”.
Przylądek Espichel (Cabo Espichel)
Dni i godziny otwarcia codz. 9.30–18.00
Dojazd autobusem z Sesimbry: 4 razy dziennie (brak osłoniętego przystanku, w razie niepogody oczekiwanie na autobus nie jest przyjemne)