Krótki pontyfikat portugalskiego papieża

Ostatnio, ze zrozumiałych powodów, mówi się sporo o niemieckim papieżu, Benedykcie XVI. Historia zanotowała także papieża – Portugalczyka, jedynego przedstawiciela tego kraju, jaki zasiadał na Tronie Piotrowym. Przybrał on imię Jana XXI.

Pedro Julião, przyszły portugalski papież urodził się ok. roku 1210 w Lizbonie. Nasz bohater kształcił się na uniwersytecie w Paryżu i Sienie (gdzie studiował medycynę). Od roku 1272 pełnił funkcję m.in. arcybiskupa Bragi i osobistego lekarza papieża Grzegorza X. Konklawe, podczas którego został on wybrany nowym papieżem, należało do dość burzliwych. Nie obyło się bez poważnych kłótni a nawet rękoczynów, wynikających głównie z politycznych pobudek. Wreszcie po ok. 4 tygodniach kardynałowie doszli do konsensusu, którego owocem był papież pochodzący z Portugalii. Jego koronacja miała miejsce 12.IX.1276 r.

Wcześniej zyskał on sławę dzięki swoim rozprawom – Summulae logicales z roku 1250 (poświęconej logice) oraz prawdziwemu bestsellerowi – traktatowi poświęconemu medycynie Thesaurus pauperum (z roku 1247 r.). Został on przełożony na kilka języków i doczekał się ponad 200 edycji. Można go wciąż nabyć, dowód na to poniżej 🙂

Pozwolę sobie zacytować opinię o tej książce, napisaną przez lek. med. mgr farm. Jarosława Struczyńskiego:

„Ta książka jest pod każdym względem wyjątkową pozycją na rynku wydawniczym. Papież Jan XXI (1220-1277) posiadał obszerną wiedzę medyczną, wykraczającą poza epokę, w której żył. Największe dzieło z zakresu medycyny zachowało się pod tytułem „Thesaurus pauperum”. Składa się ono ze zbioru recept ułożonych według poszczególnych dolegliwości i było jednym z najpopularniejszych w średniowieczu. Posiada głęboką podbudowę duchową. Wznawiano je w wiekach późniejszych, o czym również świadczy obecna publikacja.” Nie zabrakło w tej publikacji, oprócz porad postępowania w przypadku trądzika, różyczki czy innych popularnych dolegliwości, również remedium na „pobudzenie do spółkowania”. Pomóc w tym miał „korzeń satyrionu (rośliny zwanej obrazkiem plamistym), zmieszany z winem”.

W swoim traktacie o okulistyce, zatytułowanym „De Oculo”, Pedro zajmuje się wadami wzroku. Zawarte w niej rady pomagają samemu Michałowi Aniołowi, któremu podczas prac nad freskami w Kaplicy Sykstyńskiej, problemy ze wzrokiem dawały się mocno we znaki.
Swoje prace publikował jako Pedro Hispano. Działo się tak dlatego, że od czasów rzymskich, cały teren Półwyspu Pirenejskiego nazywany był Hispanią. Istnieje sporo rozpraw i różnego rodzaju publikacji, przypisywanych Pedro, lecz do końca nie jest udowodnione, które z nich rzeczywiście wyszły spod jego ręki, a które napisane były przez innego Pedro, podpisującego się również tym samym przydomkiem.

Jan XXI nie zamierzał rezygnować z pracy naukowej. Zarządzanie kurią oddał zatem w ręce Giovanniego Gaetano Orsini (późniejszego papieża Mikołaja III) a sam zajął się rozbudową swojej siedziby w Viterbo, tak aby przystosować ją bardziej do przeprowadzania potrzebnych mu doświadczeń. Niestety, zdaje się na skutek wadliwej konstrukcji, sufit jego gabinetu runął na pracującego tamże papieża, wskutek czego, kilka dni później Jan XXI zmarł.

Pomimo stosunkowo krótkiego pontyfikatu i poświęcania części swojego czasu na pracę naukową, próbował on również zajmować się sprawami papiestwa i to w sposób chyba dość efektywny. Zacytuję tutaj opis działań papieskich wysłanników do cesarza bizantyjskiego i patriarchy Konstantynopola: „Na zwołanym przez patriarchę Konstantynopo­la synodzie – zakończono pertraktacje w sprawie unii z Grekami i w obecności papieskiej delegacji – w 1277 roku złożył ce­sarz Michał VIII wraz z synem i pa­triarcha Konstantynopola Jan XI Bekkos pod przysięgą obietnicę uznania prymatu rzymskiego oraz opowiedział się za rzymskokatolickim wyznaniem wiary, z obawy przed najazdem Karola I Andegaweńskiego: domagano się jednak utrzymania dotychczasowych obrzędów greckich. Od duchowieństwa wschodniego ponownie zażądał pisemnej akceptacji formuły „Filioque” i pry­matu papieża. Kiedy poselstwo greckie zamierzało przekazać w Rzymie pisemny dokument w tej sprawie, papież Jan XXI już nie żył.” (cytat pochodzi stąd). Niewykluczone więc, że gdyby śmierć nie przeszkodziła w realizacji planów papieża, podziały religijne układałyby się dzisiaj trochę inaczej …

Nie mogłem się powstrzymać i zamieszczam jeszcze jedną opinię o papieżu Janie XXI, tym razem naszego wielkiego kronikarza, Jana Długosza. Nie po raz pierwszy dał się chyba ponieść jakimś politycznie dopasowanym opiniom na wybrany temat, gdyż napisał, co następuje: „Kiedy papież Jan XXI, było to po ośmiu miesiącach i kilku dniach piastowania godności – przebył ze swym dworem do Viterbo, wszedłszy do sklepionej sali, którą sam zbudował z niezmiernym przepychem obok pałacu papieskiego w Viterbo, oglądał siebie samego i cały zanosił się śmiechem, jak gdyby chlubiąc się samym sobą. Wtedy nagle zawaliło się nad nim sklepienie i przygniotło go. Potłuczony zwałami kamieni i drzewa umiera szóstego dnia po wypadku, zawiedziony w swych pragnieniach. Ufając bowiem swym umiejętnościom, wiedzy i wykształceniu, wierzył – o czym sam zwykł nie raz mówić – że długo pożyje na stolicy papieskiej. Był człowiekiem o małej wiedzy, ale jednak przystępnym. Nie unikał obcowania z nikim, choćby najuboższym, byleby tylko był wykształcony”.

Swoistą ciekawostką, związaną z Watykanem i Portugalią są informacje, które wyczytałem na stronach Frondy. Podobno wg. ostatnio odnalezionych dokumentów, papież Pius XII wydał rozporządzenie, aby w razie jego aresztowania (które Hitler rozważał zupełnie na poważnie), Stolica Apostolska miała się przenieść do Portugalii (kraju zachowującego neutralność w trakcie II wojny światowej). Tam też miało by się odbyć konklawe, gdyż Pius XII zamierzał (w razie jego aresztowania) zrezygnować ze sprawowanego urzędu.

Więcej interesujących informacji o historii i dniu dzisiejszym Portugalii znajdziecie na jej fanpage’u na facebooku.